Η Αφρική λειτουργεί με ψηφιακές πληρωμές. Τώρα πρέπει να χτίσει αξιοπιστία

Η χρηματοοικονομική υποδομή της Αφρικής δεν εξελίχθηκε όπως της Ευρώπης ή της Βόρειας Αμερικής. Σε πολλές πτυχές, προσπέρασε εντελώς τα παλαιού τύπου μοντέλα.

Σε μεγάλο μέρος της ηπείρου, τα κινητά χρήματα, όχι οι κάρτες, αποτελούν την κύρια υποδομή πληρωμών. Οι όγκοι άμεσων πληρωμών σε όλη την ήπειρο έχουν αυξηθεί με μέσο ρυθμό 35% ετησίως από το 2020, και οι όγκοι κινητών χρημάτων υπερβαίνουν πλέον τα 80 δισεκατομμύρια συναλλαγές ετησίως. Η χρηματοοικονομική συμπερίληψη έχει επεκταθεί ραγδαία την τελευταία δεκαετία, φέρνοντας εκατομμύρια στο επίσημο εμπόριο για πρώτη φορά.

Οι καταναλωτές που προηγουμένως ήταν δεσμευμένοι σε μετρητά μπορούν τώρα να πληρώσουν σχεδόν τα πάντα απευθείας από τα τηλέφωνά τους. 

Καθώς η ψηφιακή οικονομία της Αφρικής επιταχύνεται προς τα προβλεπόμενα 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2030, το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι Αφρικανοί καταναλωτές μπορούν να συμμετάσχουν στην ψηφιακή οικονομία. Συμμετέχουν ήδη. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν αυτή η υποδομή μπορεί να υποστηρίξει το εμπόριο σε επιχειρηματική κλίμακα χωρίς να δημιουργήσει νέους συστημικούς κινδύνους.

Όταν οι συναλλαγές αυξάνονται από χιλιάδες σε εκατομμύρια, οι πληρωμές παύουν να είναι χαρακτηριστικό ανάπτυξης και αρχίζουν να γίνονται κρίσιμη υποδομή. Σε εκείνο το σημείο, η σαφήνεια γίνεται απαραίτητη: να γνωρίζεις αν μια πληρωμή έχει επιτύχει, πότε θα διακανονιστούν τα κεφάλαια και ποιος είναι υπεύθυνος όταν κάτι πάει στραβά.

Σε χαμηλούς όγκους, η αμφισημία είναι διαχειρίσιμη. Σε μεγάλη κλίμακα, γίνεται δαπανηρή.

Σκεφτείτε έναν πελάτη που εξουσιοδοτεί μια πληρωμή και χρεώνεται, αλλά η επιχείρηση δεν λαμβάνει ποτέ επιβεβαίωση. Τα αγαθά δεν μπορούν να απελευθερωθούν και η εμπιστοσύνη υποβαθμίζεται άμεσα. Το διακύβευμα είναι υψηλότερο σε χρονικά ευαίσθητα πλαίσια όπως οι μεταφορές, η παράδοση τροφίμων ή η αποπληρωμή πιστώσεων, όπου η καθυστερημένη επιβεβαίωση δημιουργεί άμεση τριβή. Σε μεγάλη κλίμακα, αυτές οι αποτυχίες μεταφράζονται άμεσα σε απώλεια εσόδων και ζημία φήμης. Σε όλη την ήπειρο, οι ανεπίλυτες ή αποτυχημένες συναλλαγές κοστίζουν στις επιχειρήσεις δισεκατομμύρια ετησίως. 

Αυτές οι τριβές δεν είναι οριακές περιπτώσεις. Είναι δομικά συμπτώματα ενός συστήματος που εξακολουθεί να μετακινείται από την υιοθέτηση σε καταναλωτική κλίμακα στην υποδομή επιχειρηματικού επιπέδου.

Καθώς οι ροές πληρωμών γίνονται πιο διασυνδεδεμένες μεταξύ τραπεζών, φορέων εκμετάλλευσης κινητών χρημάτων και πλατφορμών fintech, τα μικρά σπασίματα επίσης παύουν να είναι απομονωμένα ζητήματα. Μια καθυστερημένη επιβεβαίωση ή μια ενημέρωση κατάστασης που λείπει δεν επηρεάζει απλώς μια μεμονωμένη συναλλαγή ή έναν μόνο πελάτη· δημιουργεί αβεβαιότητα σε ολόκληρη τη συμφωνία, την εμπειρία του πελάτη και τη ροή μετρητών.

Σε μεγάλη κλίμακα, αυτή η αβεβαιότητα πολλαπλασιάζεται. Μέσω πολλαπλών καναλιών πληρωμής, γίνεται πιο δύσκολο να προσδιοριστεί πού απέτυχε μια πληρωμή, ποιος κατέχει τα κεφάλαια και πόσο γρήγορα μπορεί να ανακτηθεί. Αυτή η πολυπλοκότητα είναι ακόμη μεγαλύτερη σε διασυνοριακό πλαίσιο, όπου τα κατακερματισμένα ρυθμιστικά πλαίσια προσθέτουν περαιτέρω αβεβαιότητα στο πώς τα μεμονωμένα κανάλια πληρωμών αλληλεπιδρούν μεταξύ τους σε διαφορετικές αγορές. 

Το αποτέλεσμα είναι ένας κρυφός φόρος στην ανάπτυξη, ένας που αυξάνεται με τον όγκο. Όχι επειδή οι πληρωμές αποτυγχάνουν πιο συχνά, αλλά επειδή το κόστος της άγνοιας αυξάνεται.

Η κατασκευή για ανθεκτικότητα δεν αφορά την εξάλειψη της αποτυχίας· αφορά το να γίνει η αποτυχία ορατή, αποδοτέα και ανακτήσιμη εντός καθορισμένων χρονοδιαγραμμάτων. Αυτό είναι που διαχωρίζει την υποδομή που μπορεί να υποστηρίξει το εμπόριο σε επιχειρηματική κλίμακα από συστήματα που απλώς επεξεργάζονται συναλλαγές σε μεγάλη κλίμακα.

Η πρώτη φάση του αφρικανικού fintech έδωσε προτεραιότητα στην ταχύτητα και την πρόσβαση, συνδέοντας καταναλωτές και επιχειρήσεις με ψηφιακές υποδομές σε μεγάλη κλίμακα. Αυτή η αποστολή έχει σε μεγάλο βαθμό επιτευχθεί. Τώρα οι ίδιες επιχειρήσεις μετακινούνται σε υψηλότερης αξίας, διασυνοριακό εμπόριο. Οι αγορές πληρωμών B2B της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής μόνο προβλέπεται να φτάσουν τα 162 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2033. 

Η επόμενη φάση απαιτεί επιχειρησιακή βεβαιότητα: συστήματα που παρέχουν οριστικότητα, ρευστότητα και ανθεκτικότητα αρκετά ισχυρή για επιχειρηματική ανάπτυξη. Η πρόσβαση σε χρηματοοικονομικά συστήματα έχει ξεκλειδώσει τη συμμετοχή. Αλλά είναι η αξιοπιστία που θα καθορίσει ποιος μπορεί να επεκταθεί. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στο σημερινό περιβάλλον, όπου ο ρυθμιστικός έλεγχος σφίγγει και η επιβολή προλαβαίνει τον όγκο συναλλαγών. Οι επιχειρήσεις που έχουν χτιστεί σε αδιαφανείς ή έντονα διαμεσολαβημένες δομές μπορεί να δυσκολευτούν να διατηρήσουν την επιχειρηματική ανάπτυξη. 

Με τον καιρό, έχω δει ότι τρία χαρακτηριστικά ορίζουν όλο και περισσότερο την υποδομή που χτίζεται για αυτήν την κλίμακα.

Πρώτον, βεβαιότητα συναλλαγών. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται ορατότητα σε κάθε πληρωμή, από την έναρξη έως τον τελικό διακανονισμό. Δεν θα πετύχει κάθε συναλλαγή· αυτή είναι μια πραγματικότητα κάθε συστήματος πληρωμών. Αλλά η αβεβαιότητα για το τι συνέβη στα χρήματα ενός πελάτη διαβρώνει την εμπιστοσύνη ταχύτερα από την ίδια την αποτυχία. Ο όγκος δεν σπάει τα συστήματα πληρωμών. Η αμφισημία το κάνει. Όταν οι πάροχοι δεν μπορούν να δώσουν κατάσταση σε πραγματικό χρόνο, σαφή χρονοδιαγράμματα διακανονισμού και κατάλληλο χειρισμό εξαιρέσεων, οι έμποροι φέρουν τον κίνδυνο και το κόστος καθώς αναπτύσσονται.

Δεύτερον, βάθος συμμόρφωσης. Η αδειοδότηση πρέπει να αντιμετωπίζεται ως υποδομή, όχι διαχείριση. Η άμεση ρυθμιστική δέσμευση και η ουσιαστική τοπική εξουσιοδότηση μειώνουν την εξάρτηση από μεσάζοντες, μειώνουν τον δομικό κίνδυνο και επιδεικνύουν μακροπρόθεσμη δέσμευση για τη διασφάλιση των κεφαλαίων. 

Τρίτον, ανθεκτικότητα πλατφόρμας. Ο χρόνος λειτουργίας πρέπει να είναι ένα τεχνικό μέτρο που αντικατοπτρίζει αρχιτεκτονική πειθαρχία. Σε κατακερματισμένες αγορές, οι αποτυχίες κατάντη είναι αναπόφευκτες. Τα συστήματα που έχουν κατασκευαστεί για να προβλέπουν αυτές τις αποτυχίες και να τις συμφιλιώνουν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο είναι αυτά που μπορούν να υποστηρίξουν όγκο επιχειρηματικού επιπέδου.

Η επόμενη φάση θα είναι πιο ήσυχη αλλά πιο απαιτητική, διαχειριζόμενη την πολυπλοκότητα για να διασφαλίσει ότι κάθε συναλλαγή επιλύεται με βεβαιότητα. Όταν οι πληρωμές εξαφανίζονται από την καθημερινή συνομιλία, τότε είναι που λειτουργούν. Οι καλές πληρωμές είναι αόρατες· όχι επειδή είναι απλές, αλλά επειδή κάποιος άλλος διαχειρίζεται την πολυπλοκότητα.

____

Ο Jamie Steell είναι Chief Operating Officer στην pawaPay, όπου έχει βοηθήσει στην κατασκευή και επέκταση μιας από τις κορυφαίες πλατφόρμες πληρωμών κινητών χρημάτων της Αφρικής. Το υπόβαθρό του εκτείνεται σε fintech υψηλής ανάπτυξης και πολυεθνικά ρυθμιζόμενα περιβάλλοντα, συμπεριλαμβανομένων ανώτερων ρόλων στην betPawa, Sportech PLC και KPMG.