[ΓΝΩΜΗ] Ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι — το κρυφό κόστος της εργασίας στις Φιλιππίνες

Το ζήτημα δεν είναι απλώς πόσες θέσεις εργασίας δημιουργούμε, αλλά οι συνθήκες υπό τις οποίες εργάζονται οι άνθρωποι.

Στις παράκτιες κοινότητες, οι αλιείς και οι εργαζόμενοι στην υδατοκαλλιέργεια αντέχουν μακρά και απρόβλεπτα ωράρια, συχνά απομονωμένοι και υπό πίεση να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις παραγωγής. Στις περιοχές εξόρυξης, οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν επικίνδυνες συνθήκες παράλληλα με έντονη οικονομική πίεση και αβεβαιότητα.

Σε πολλά νοικοκυριά, όταν το εισόδημα είναι ασταθές και η εργασία καθίσταται μη βιώσιμη, οι οικογένειες αναγκάζονται να κάνουν δύσκολες επιλογές, συμπεριλαμβανομένης της αποστολής παιδιών στην εργασία για να φτάνουν τα δύο άκρα.

Αυτές δεν είναι μεμονωμένες περιπτώσεις. Αντικατοπτρίζουν μια βαθύτερη πραγματικότητα στην αγορά εργασίας των Φιλιππίνων — μια πραγματικότητα που παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατη: τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους στην εργασία.

Την Παγκόσμια Ημέρα Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία 2026, μας υπενθυμίζεται ότι η ασφάλεια στον χώρο εργασίας δεν αφορά μόνο τους φυσικούς κινδύνους. Όλο και περισσότερο, οι πιο σοβαροί κίνδυνοι είναι αυτοί που δεν βλέπουμε: το άγχος, τα μεγάλα ωράρια εργασίας, η ανασφάλεια εργασίας, η απομόνωση και η έκθεση σε βία ή καταναγκασμό.

Μια πρόσφατη έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, «Το ψυχοκοινωνικό εργασιακό περιβάλλον: Παγκόσμιες εξελίξεις και οδοί δράσης», αναδεικνύει την έκταση του προβλήματος. Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι συνδέονται με περισσότερους από 840.000 θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο και εκατομμύρια χαμένα χρόνια υγιούς ζωής.

Τα μεγάλα ωράρια εργασίας επηρεάζουν την ψυχική υγεία

Στην Ασία και τον Ειρηνικό, σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι εργάζονται περισσότερες από 48 ώρες την εβδομάδα — σημαντικά υψηλότερο ποσοστό σε σχέση με άλλες περιοχές.

Αυτό αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν πολλοί Φιλιππινέζοι εργαζόμενοι σήμερα.

Αυτό ενισχύεται από εθνικά στοιχεία. Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι περίπου το 60 τοις εκατό των εργαζομένων στις Φιλιππίνες αναφέρουν ότι η κακή ψυχική υγεία επηρεάζει την παραγωγικότητά τους, ενώ έως και το 75 τοις εκατό πιστεύουν ότι η ανοιχτή συζήτηση για την ψυχική υγεία θα μπορούσε να περιορίσει τις επαγγελματικές τους προοπτικές. Το στίγμα παραμένει σημαντικό εμπόδιο, κρατώντας τους κινδύνους κρυφούς έως ότου γίνουν κρίσεις.

Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι αντιμετωπίζονται συχνά ως δευτερεύουσες ανησυχίες. Στην πραγματικότητα, βρίσκονται στο επίκεντρο ορισμένων από τις πιο σοβαρές εργασιακές προκλήσεις.

Σε τομείς όπως η αλιεία, η υδατοκαλλιέργεια και η εξόρυξη — όπου η εργασία μπορεί να είναι απομακρυσμένη, ανεπίσημη και ελάχιστα ρυθμισμένη — οι ψυχοκοινωνικές πιέσεις συνδυάζονται με την οικονομική ευαλωτότητα για να δημιουργήσουν συνθήκες όπου μπορεί να ριζώσει η εκμετάλλευση. Η απομόνωση, τα χρέη, το ασταθές εισόδημα και η πίεση παραγωγής μπορούν να παγιδεύσουν εργαζομένους σε καταχρηστικές καταστάσεις. Όπου η εποπτεία είναι αδύναμη και οι εργαζόμενοι στερούνται φωνής, το όριο μεταξύ κακών συνθηκών εργασίας και καταναγκαστικής εργασίας μπορεί να γίνει επικίνδυνα λεπτό.

Σε επίπεδο νοικοκυριού, οι συνέπειες είναι εξίσου σοβαρές. Όταν οι ενήλικες αδυνατούν να εξασφαλίσουν σταθερή και αξιοπρεπή εργασία, τα παιδιά συχνά οδηγούνται στην εργασία — ιδιαίτερα στη γεωργία, τη μικρής κλίμακας εξόρυξη και τις ανεπίσημες υπηρεσίες.

Τι άλλο μπορούν να κάνουν οι Φιλιππίνες;

Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι δεν αφορούν επομένως μόνο το άγχος — αποτελούν μέρος της διαδρομής που μπορεί να οδηγήσει σε καταναγκαστική εργασία και παιδική εργασία.

Οι Φιλιππίνες έχουν ήδη κάνει ένα σημαντικό βήμα κυρώνοντας τη Σύμβαση για τη Βία και την Παρενόχληση, 2019 (Αρ. 190). Αυτή είναι μια σαφής δέσμευση για τη διασφάλιση ότι η εργασία είναι απαλλαγμένη από βία και παρενόχληση — είτε σωματική, είτε ψυχολογική, είτε οικονομική.

Η εργατική νομοθεσία και οι νόμοι για την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία στις Φιλιππίνες αναγνωρίζουν όλο και περισσότερο ότι η προστασία της υγείας των εργαζομένων περιλαμβάνει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική ευεξία. Η πρόκληση είναι να διασφαλιστεί ότι αυτό εφαρμόζεται με συνέπεια στην πράξη.

Αυτό σημαίνει ενίσχυση της εργατικής επιθεώρησης, διασφάλιση ασφαλών μηχανισμών αναφοράς και επέκταση της προστασίας σε εργαζομένους ανεπίσημων και απομακρυσμένων τομέων. Χωρίς αυτό, η πρόοδος κινδυνεύει να παραμείνει ανομοιόμορφη.

Το μήνυμα της ΔΟΕ είναι σαφές: οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι δεν είναι αναπόφευκτοι. Προκύπτουν από τον τρόπο σχεδιασμού και διαχείρισης της εργασίας.

Οι υπερβολικοί φόρτοι εργασίας, τα απρόβλεπτα ωράρια, η έλλειψη ελέγχου και τα αδύναμα συστήματα υποστήριξης δεν είναι τυχαία. Είναι αποφάσεις και μπορούν να αλλάξουν.

Πρόληψη ψυχοκοινωνικών κινδύνων

Η πρόληψη απαιτεί δίκαιο χρόνο εργασίας, ρεαλιστικές απαιτήσεις, ασφαλείς και σεβαστικούς χώρους εργασίας και υπεύθυνες επιχειρηματικές πρακτικές σε όλες τις αλυσίδες εφοδιασμού.

Η αντιμετώπιση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων απαιτεί συλλογική δράση. Η κυβέρνηση πρέπει να ενισχύσει την πολιτική και την επιβολή. Οι εργοδότες πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη για τον τρόπο οργάνωσης της εργασίας.

Οι εργαζόμενοι πρέπει να μπορούν να μιλούν και να ακούγονται. Ο κοινωνικός διάλογος είναι απαραίτητος.

Οι Φιλιππίνες έχουν αναλάβει σημαντικές δεσμεύσεις. Αλλά στη σημερινή παγκόσμια οικονομία, οι δεσμεύσεις από μόνες τους δεν αρκούν.

Οι συνθήκες εργασίας συνδέονται όλο και περισσότερο με το εμπόριο, τις επενδύσεις και τις αλυσίδες εφοδιασμού.

Οι διεθνείς εταίροι δίνουν μεγαλύτερη προσοχή — όχι μόνο στους νόμους στο χαρτί, αλλά στο πώς βιώνεται η εργασία στην πράξη. Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι, η καταναγκαστική εργασία και η παιδική εργασία αποτελούν πλέον μέρος αυτής της εξέτασης.

Η εργασία δεν πρέπει να έρχεται εις βάρος της αξιοπρέπειας. Η διασφάλιση αυτού δεν είναι μόνο κοινωνική υποχρέωση, είναι απαραίτητη για την ενίσχυση της απόδοσης της αγοράς εργασίας, τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των επενδυτών και τη διατήρηση της αξιοπιστίας των Φιλιππίνων σε μια παγκόσμια οικονομία που καθοδηγείται όλο και περισσότερο από πρότυπα. – Rappler.com

Ο Khalid Hassan είναι διευθυντής του γραφείου της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για τις Φιλιππίνες.