Διαμόρφωση κουλτούρας ασφάλειας

Η κουλτούρα ασφάλειας περιλαμβάνει κοινές αξίες, πεποιθήσεις και στάσεις μεταξύ των μελών ενός οργανισμού κατά την εφαρμογή πολιτικών και διαδικασιών ασφάλειας. Έχει τις ρίζες της στην κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και της οργανωσιακής αλλαγής. Τα θεμελιώδη στοιχεία της κουλτούρας ασφάλειας είναι η δέσμευση της ηγεσίας, η συμμετοχή των εργαζομένων, η εκπαίδευση ασφάλειας, η αντίληψη κινδύνου και η κανονιστική συμμόρφωση.

Αφού παρακολούθησα πρόσφατα ένα ουσιαστικό σεμινάριο σχετικά με τις προσεγγίσεις ασφάλειας και ποιότητας στον κατασκευαστικό κλάδο, εμπνεύστηκα να εμβαθύνω στις αρχές διαμόρφωσης μιας κουλτούρας ασφάλειας. Υπάρχει εκτεταμένη έρευνα σχετικά με την κουλτούρα ασφάλειας. Ωστόσο, πέρα από τη δημοσιευμένη έρευνα, οι απόψεις ηγεσίας για το πώς οι οργανισμοί αναπτύσσονται και προσαρμόζονται συνεχώς, που απαντώνται στο επιδραστικό βιβλίο του Peter Senge, The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organization, έχουν πρακτικές εφαρμογές στη διαμόρφωση μιας κουλτούρας ασφάλειας.

Οι πέντε αρχές ή πειθαρχίες είναι: η προσωπική αριστεία (αυτοβελτίωση, δια βίου μάθηση και συναισθηματική νοημοσύνη), τα νοητικά μοντέλα (αξίες, πεποιθήσεις και παραδοχές), η ομαδική μάθηση (συνεργασία και συναδέλφωση), το κοινό όραμα (ενότητα σκοπού, σαφής κατεύθυνση και στρατηγική) και η συστημική σκέψη (αντιμετώπιση του οργανισμού ως συνόλου και κατανόηση των αλληλεξαρτήσεων μεταξύ των μερών του για την παραγωγή συνέργειας). Η ενσωμάτωση αυτών των πέντε πειθαρχιών στη διαμόρφωση μιας κουλτούρας ασφάλειας μπορεί να προσεγγιστεί σε ατομικό, ομαδικό και οργανωσιακό επίπεδο.

Στο ατομικό επίπεδο της οργανωσιακής συμπεριφοράς και αλλαγής, η προσωπική αριστεία περιλαμβάνει εργαζομένους και επόπτες που ασκούν αυτοπειθαρχία και πρωτοβουλίες για συνεχή βελτίωση και καινοτομία στην ποιότητα ασφάλειας. Μια ισχυρή κουλτούρα ασφάλειας ενθαρρύνει την εθελοντική συμμετοχή και την επιμέλεια στην αναγνώριση κινδύνων. Έτσι, το σημείο εκκίνησης για τη διαμόρφωση κουλτούρας ασφάλειας στον χώρο εργασίας είναι η ατομική συμπεριφορά. Η αμέλεια, η απερισκεψία και το ανθρώπινο λάθος αποτελούν σημαντικούς παράγοντες σε παραβιάσεις ασφάλειας και συμβάντα εργασίας. Ακόμα στο ατομικό επίπεδο, τα νοητικά μοντέλα αφορούν παραδοχές, πεποιθήσεις και αξίες που διακατέχουν τα άτομα. Αναπόφευκτα, αυτά έχουν συμπεριφορικές και ηθικές επιπτώσεις για την ασφάλεια στον χώρο εργασίας. Αντιμέτωπος με μια πραγματική κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ένας εργαζόμενος μπορεί να αισθάνεται δικαιολογημένος να δίνει προτεραιότητα στη δική του σωματική ασφάλεια έναντι της ασφάλειας ενός συναδέλφου. Η φρόνηση, ή η ικανότητα ενός ατόμου να διακρίνει και να επιλέγει αυτό που είναι ηθικά ορθό παρά τα εμπόδια ή τις δυσκολίες, θα επηρεάσει τις ανθρώπινες αντιδράσεις κατά τη διάρκεια έκτακτων αναγκών ασφάλειας. Οι ανθρωποκεντρικές πρακτικές ασφάλειας δίνουν προτεραιότητα στις ανάγκες έκτακτης ανάγκης ευάλωτων ομάδων όπως τα ΑμεΑ, οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά και οι γυναίκες.

Όσον αφορά τη συμπεριφορά σε επίπεδο ομάδας και την οργανωσιακή αλλαγή, η ομαδική μάθηση δίνει έμφαση στην εκπαίδευση δεξιοτήτων σε πρακτικές ασφάλειας, όπως προσομοιώσεις, ασκήσεις και ψηφιακές μεθοδολογίες στη βελτιωμένη εκπαίδευση ασφάλειας. Η ομαδική μάθηση περιλαμβάνει επίσης μεθόδους καθοδήγησης και coaching που βασίζονται σε καλές εργασιακές σχέσεις μεταξύ εποπτών και υφισταμένων. Σημαντικά είναι επίσης τα κίνητρα για ενεργό συμμετοχή στην εκπαίδευση ασφάλειας, όπως κίνητρα, ανταμοιβές και αναγνωρίσεις.

Στο επίπεδο της ανθρώπινης συμπεριφοράς και αλλαγής σε ολόκληρο τον οργανισμό, το κοινό όραμα απαιτεί τη δέσμευση της ανώτατης διοίκησης σε μια ισχυρή κουλτούρα ασφάλειας. Οι πολιτικές και τα προγράμματα διαχείρισης για την ασφάλεια στην εργασία πρέπει να έχουν σαφείς και μακροπρόθεσμους στόχους εναρμονισμένους με το δυναμικό και μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Τέλος, η «πέμπτη πειθαρχία» που θεωρείται κρίσιμη από τον Senge είναι η συστημική σκέψη. Μια ολιστική άποψη του οργανισμού και των αλληλεξαρτήσεων μεταξύ των μερών του (π.χ., τμήματα πρώτης γραμμής και υποστήριξης, αλληλεξαρτώμενες διαδικασίες και μοχλοί κλίμακας και συνέργειας στις λειτουργίες) είναι κρίσιμα για τη διαμόρφωση μιας κουλτούρας ασφάλειας. Ο σχεδιασμός, η υλοποίηση, η παρακολούθηση και η αξιολόγηση προγραμμάτων και πρακτικών ασφάλειας απαιτούν σαφείς ροές διαδικασιών για τον χαρτογράφηση βασικών δραστηριοτήτων, υπεύθυνων προσώπων, απαιτούμενων πόρων και κατανεμημένων χρονοδιαγραμμάτων. Ένα αποκριτικό σύστημα ασφάλειας μπορεί να εντοπίζει ζητήματα σε πραγματικό χρόνο και να τα επιλύει γρήγορα και σωστά. Επιπλέον, αξιόπιστα και σταθερά συστήματα απαιτούνται στην επικοινωνία, τον συντονισμό, τη βάση δεδομένων και την κοινή χρήση πληροφοριών, τη δικτύωση και τα προγράμματα εξωτερικής εξυπηρέτησης που περιλαμβάνουν κοινοτική συμμετοχή στην εφαρμογή μέτρων ασφάλειας. Οι συντονισμένες προσπάθειες για την ασφάλεια στην εργασία πρέπει να εκτείνονται σε κάθετα και οριζόντια επίπεδα διαχείρισης σε έναν οργανισμό. Η συστημική σκέψη για την κουλτούρα ασφάλειας προωθεί επίσης συνεργασίες με βασικές υπηρεσίες, τον ιδιωτικό τομέα και ακαδημαϊκά ιδρύματα για την αξιοποίηση πόρων και τεχνογνωσίας στην ασφάλεια.

Επομένως, η διαμόρφωση μιας κουλτούρας ασφάλειας υπερβαίνει τα παραδοσιακά προγράμματα ασφάλειας που εστιάζουν μόνο στην επιβολή κανόνων και συμβάσεων συμμόρφωσης. Πρέπει να είναι προληπτική (στρατηγική και μακροπρόθεσμη), ανθεκτική (προσαρμοστική και αποκριτική) και ανθρωποκεντρική (δίκαιη και σεβόμενη τη διαφορετικότητα μεταξύ των ατόμων). Οι οργανισμοί με ισχυρή κουλτούρα ασφάλειας τείνουν να έχουν χαμηλότερα ποσοστά ατυχημάτων, περισσότερο αυτοπαρακινούμενους εργαζομένους και ηγέτες με υψηλή δέσμευση, οδηγώντας τη συνολική παραγωγικότητα, σταθερότητα και ανάπτυξη.

Η ανάπτυξη μιας κουλτούρας ασφάλειας πρέπει να βασίζεται σε αρχές συμπεριφορικής και οργανωσιακής μάθησης. Απαιτεί βασικές συνδέσεις και αλληλεπιδράσεις στην ατομική, ομαδική και οργανωσιακή συμπεριφορά. Επιπλέον, είναι βαθιά ριζωμένη στην οργανωσιακή αλλαγή.

Η Δρ. Rachel Alvendia-Quero είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Ramon V. Del Rosario College of Business του Πανεπιστημίου De La Salle. Είναι επίσης διεθνής σύμβουλος κοινωνικών διασφαλίσεων για δημόσια έργα υποδομής. Η δημοσιευμένη έρευνά της επικεντρώνεται σε δημόσιες-ιδιωτικές συνεργασίες στην ετοιμότητα για καταστροφές και στην εναρμόνιση πρακτικών διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού στη διαχείριση κινδύνων καταστροφών.

[email protected]