MANILA, Philippines – Cựu tổng thống Philippines Rodrigo Duterte có thể sẽ bị đưa ra xét xử tại Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), nhưng ông có thêm một cơ hội mới để xin tự do, dù chỉ là tạm thời, vì đợt xem xét hằng năm đã bắt đầu.

Tại ICC, bất kể nghi phạm có bị bác đơn xin tạm tha hay không, tòa án vẫn sẽ tiến hành xem xét hằng năm để đánh giá xem việc tạm giam có còn cần thiết hay không. Mỗi năm, các thẩm phán sẽ xem xét liệu có sự thay đổi nào trong hoàn cảnh hay không.

Hội đồng xét xử III — một tập hợp mới gồm ba thẩm phán được giao nhiệm vụ xét xử Duterte về tội ác chống lại loài người — sẽ tiến hành đợt xem xét hằng năm này. Các ý kiến phản đối việc trả tự do đã được luật sư của các nạn nhân đưa ra trong phiên điều trần hằng năm — được tổ chức vào ngày cuối cùng của phiên điều trần xác nhận cáo trạng hồi cuối tháng Hai — nhưng hội đồng xét xử cho biết các ý kiến ("quan sát") mới cần phải được gửi đến.

"Trước những diễn biến sau phiên điều trần hằng năm, Hội đồng xét xử nhận thấy cần thiết phải trao cho các bên và người tham gia cơ hội nộp bất kỳ quan sát nào họ có liên quan đến việc tiếp tục tạm giam hoặc trả tự do cho Bị cáo, có hoặc không có điều kiện, bao gồm cả sự tồn tại của bất kỳ hoàn cảnh thay đổi nào," hội đồng xét xử cho biết vào ngày 1/5.

Tất cả các bên có thời hạn đến ngày 8/5 để gửi ý kiến. Duterte sẽ bị đưa ra xét xử với tư cách là người bị cáo buộc là đồng phạm gián tiếp trong tội ác chống lại loài người về tội giết người và giết người chưa đạt. Vụ án bao gồm 49 sự cố khiến 78 người thiệt mạng trong khoảng thời gian chín năm, từ khi Duterte còn là thị trưởng thành phố Davao cho đến khi ông trở thành tổng thống.

Tự do tạm thời, hay tạm tha trong ICC, được cấp cho các nghi phạm nếu họ không có bất kỳ yếu tố rủi ro nào trong số ba yếu tố sau:

1. Nguy cơ bỏ trốn khỏi vụ án
2. Nguy cơ cản trở vụ án bằng cách đe dọa nhân chứng
3. Nguy cơ tái phạm các tội danh bị cáo buộc tương tự

ICC chưa từng cấp tạm tha cho bất kỳ nghi phạm nào bị buộc tội ác chống lại loài người.

Những gì đã xảy ra trước đó

Vào ngày cuối cùng của phiên điều trần xác nhận cáo trạng, công tố viên cho rằng việc Duterte ký đơn từ chối tham dự phiên điều trần đồng nghĩa với việc ông có nguy cơ bỏ trốn. Duterte đã ký đơn tuyên bố không tham dự phiên điều trần xác nhận, thể hiện sự không quan tâm đến việc theo dõi vụ án. Trong quá trình xét xử, Duterte bắt buộc phải có mặt.

"Ông ấy nói rằng mình bị cưỡng bức đẩy lên máy bay và bị đưa đến The Hague. Ông ấy gọi việc bắt giữ mình là bắt cóc. Không điều nào trong số đó nghe có vẻ như là lời của một người sẽ tự nguyện quay trở lại Tòa án," luật sư xét xử của công tố Julian Nicholls phát biểu trong phiên điều trần.

Việc hàng nghìn người ủng hộ ông vẫn đang vận động để Tòa án Tối cao Philippines chấp thuận đơn kiến nghị lệnh habeas corpus của các con ông cũng là một yếu tố rủi ro, luật sư của các nạn nhân Joel Butuyan cho biết.

"Sự ủng hộ này chứng minh thực tế rõ ràng rằng, nếu ông Duterte được thả khỏi nơi tạm giam, có nguy cơ rất lớn là những người ủng hộ ông sẽ tìm cách thức để tạo điều kiện cho ông bí mật trở về Philippines nhằm thoát khỏi thẩm quyền xét xử của Tòa án này," Butuyan phát biểu trong phiên điều trần.

Trước đó, luật sư bào chữa chính của Duterte là Nicholas Kaufman đã cố gắng đưa ra một căn cứ mới — rằng tình trạng suy giảm nhận thức bị cáo buộc của cựu tổng thống ảnh hưởng đến các yếu tố rủi ro đó. Hội đồng tiền xét xử đã không xem xét đầy đủ vấn đề này, vì vậy Kaufman đã đến hội đồng phúc thẩm để lập luận về sự không công bằng trong tố tụng. Hội đồng phúc thẩm đã bác bỏ căn cứ đó vào tháng 3 vừa qua.

Một hội đồng chuyên gia y tế độc lập đã kết luận rằng Duterte vẫn còn đủ chức năng điều hành để hiểu một cách có ý nghĩa và tham gia vào vụ án của mình, hay nói theo thuật ngữ pháp lý của ICC, ông đủ điều kiện để xét xử.

Hội đồng xét xử III sẽ tổ chức hội nghị tình trạng vào ngày 27/5, sẽ bắt đầu các giai đoạn tiếp theo, bao gồm việc ấn định ngày xét xử.

Thẩm phán Joanna Korner của Anh sẽ là thẩm phán chủ tọa của hội đồng xét xử III. Hai thẩm phán còn lại là Keebong Paek của Hàn Quốc và Nicolas Guillou của Pháp. Thẩm phán Guillou nằm trong số các quan chức ICC bị Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt liên quan đến cuộc điều tra của tòa án về vụ tấn công ngày 8/10 vào Israel và việc Israel sau đó phá hủy Gaza. Thẩm phán Guillou là thành viên của hội đồng đã ban hành lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

– Rappler.com