Likas-kaya, pagbabagong-buhay: Filipińskie przemyślenie regeneratywnej zrównoważoności

27 marca ubiegłego roku PHINMA-DLSU Center for Business and Society zorganizowało robocze spotkanie dialogowe między UN Global Compact Network Philippines (GCNP) a Ramon V. del Rosario College of Business. Rozmowa obejmowała wiele zagadnień — od integracji wykładów w naszych kursach, pisania studiów przypadków, po wspólną obserwację, która pozostała ze mną od tamtej pory: filipińskie firmy, szczególnie małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), które prowadzą działania na rzecz zrównoważonego rozwoju, niekoniecznie pasują do typowego języka zrównoważonego rozwoju. 

Jeden z punktów dyskusji skupił się na badaniu „oddolnej zrównoważoności" wśród MŚP przez pryzmat filipińskiego zarządzania. Pomysł jest prosty: większość naszego obecnego dyskursu na temat zrównoważoności opiera się na ramach zaprojektowanych w Genewie, Nowym Jorku czy Brukseli. Cele Zrównoważonego Rozwoju, pomimo ich ambicji, niosą intelektualną architekturę zachodniej ekonomii rozwoju. Nawet sposób, w jaki liczymy i raportujemy zrównoważoność — wskaźniki, oceny istotności, standardy GRI — zakłada rodzaj infrastruktury instytucjonalnej, której większość filipińskich MŚP po prostu nie posiada. 

Zrównoważoność i Likas-kaya

Wcześniej zastanawiałem się nad likas-kaya jako filipińskim słowem na zrównoważoność, które niesie w swoich korzeniach znaczenie, którego angielski termin nie może przekazać. Likas oznacza naturalny lub wrodzony, ten sam rdzeń co kalikasan, sama natura. Kaya oznacza zdolny. Połącz je razem, a otrzymasz coś w rodzaju „naturalnie zdolny" lub „podtrzymywany przez własną zdolność natury". W przeciwieństwie do „sustainability", które pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego podtrzymywanie (zasadniczo metafora inżynieryjna), likas-kaya lokalizuje źródło zdolności podtrzymywania w naturze, a nie w zarządzaniu ludzkim. To nie jest trywialne rozróżnienie. To inna teoria pochodzenia zdolności.

Termin istnieje co najmniej od 1989 roku, kiedy badacze z UP Los Baños po raz pierwszy użyli go w kontekście zrównoważonego rolnictwa. Stamtąd przeszedł do polityki rządowej po Szczycie Ziemi w Rio, do programów nauczania DepEd, a ostatnio do dyskursu korporacyjnego na temat zrównoważoności dzięki naukowcowi-praktykowi dr. Ramonowi Segismundo. 

Jednak międzynarodowa rozmowa o zrównoważoności przeszła już poza to, co likas-kaya zostało stworzone, aby uchwycić.

Zrównoważoność, jak większość z nas ją zna, to zasadniczo koncepcja utrzymania. Definicja Brundtland — zaspokajanie obecnych potrzeb bez narażania przyszłych pokoleń — prosi nas, byśmy przestali pogarszać sytuację. A po trzech dekadach stosowania tej logiki, uczciwy werdykt jest taki, że wciąż w dużej mierze nie udaje nam się przestać pogarszać sytuację.

• [Good Business] Puso ng saging, puso ng tao: Jak loob kształtuje kapwa w Villa Socorro Farm
• [Good Business] Kaloob Island Harvest Farm: Dar, który wciąż daje
• [Good Business] Kaloob i kapwa: Agrabah Ventures o współtworzeniu obfitego jutra
• [Good Business] Rozpalanie filipińskiej diwa w kierunku budowania narodu

Regeneracja i Pagbabagong-Buhay

Wyłaniająca się granica w badaniach nad zarządzaniem zrównoważonością stawia trudniejsze wymaganie. Regeneracja zmienia pytanie z „jak unikamy degradacji?" na „jak aktywnie przywracamy?". To różnica między zerowym i pozytywnym bilansem netto. Najnowsze badania nad zrównoważonością zbiegają się w idei, że regeneracyjna strategia biznesowa reprezentuje prawdziwą zmianę paradygmatu, a nie tylko rebranding. Firmy o tym, co badacze nazywają „orientacją regeneracyjną", projektują swoje operacje tak, aby oddawać więcej, niż biorą. Traktują ekosystemy, społeczności i relacje jako żywe systemy do aktywnego kultywowania, a nie jako zasoby do efektywnej eksploatacji.

To bardziej wymagająca idea. I okazuje się, że język filipiński ma już na to słowo.

Pagbabagong-buhay. Dosłownie transformacja lub odnowienie życia. Słowo to już funkcjonuje w języku filipińskim. Pojawia się w kontekstach religijnych (jest to termin na odrodzenie duchowe), w materiałach turystyki ekologicznej, w działaniach na rzecz ochrony środowiska. 

Pagbabagong-buhay odpowiada regeneracyjnej zrównoważoności czysciej niż jakikolwiek inny kandydat. Możemy spojrzeć na inne słowa jak panunumbalik, które oznacza powrót do poprzedniego stanu. To zbyt konserwatywne; nie oddaje logiki pozytywnego bilansu netto. Pagbabago jest funkcjonalne, ale ogólne. Pagbabagong-buhay niesie coś innego: nie tylko odwrócenie, ale aktywny powrót żywotności, przywrócenie warunków dla życia, aby ponownie rozkwitło. To właśnie do tego dąży teoria regeneracyjnego biznesu.

Jeśli zamierzamy pomóc filipińskim firmom opowiadać ich historie zrównoważoności, potrzebujemy języka, w którym mogą rzeczywiście zamieszkać. Luka między tym, co filipińskie firmy faktycznie robią, a tym, co uznają globalne ramy, jest częściowo problemem wdrożenia. Ale to także problem językowy. A problemy językowe można rozwiązać.

Laureaci nagrody RVR Siklab 2025 oferują dwa konkretne przykłady tego, jak wygląda pagbabagong-buhay w praktyce. AGREA Cherrie Atilano rozpoczęła od jednej sprzeczności, której była świadkiem jako dziecko: rolnicy uprawiający żywność dla milionów, jednocześnie głodujący. Jej odpowiedzią nie był dodatek do społecznej odpowiedzialności biznesu, ale zupełnie inna logika uprawiania rolnictwa. Zbudowała AGREA wokół modelu „Gospodarki Jednej Wyspy" w Marinduque, zaprojektowanego jako system zero głodu, zero odpadów, zero niewystarczalności, zakotwiczony w tym, co nazywa „Ekologią Godności" — gdzie zdrowie gleby, utrzymanie rolników i przynależność społeczności są traktowane jako jeden powiązany system, a nie konkurujące kompromisy. To nie jest zrównoważoność w sensie utrzymania; to regeneracja. 

Odtwórz wideo

Następnie jest Juca Lacsina, której GOEden zajmuje się innym, ale równie strukturalnym problemem. Filipińscy rolnicy regularnie musieli odwiedzać wiele sklepów, aby uzupełnić listę potrzebnych środków produkcji — fragmentacja łańcucha dostaw, która po cichu podnosi koszty, marnuje czas i utrzymuje małych rolników w zależności od pośredników. GOEden zbudował skonsolidowaną platformę e-commerce, która od tego czasu dotarła do prawie 100 000 rolników w 240 gminach w 72 prowincjach, łącząc dostęp do produktów z edukacją rolników poprzez Tech Caravans, tak aby wiedza o właściwym wykorzystaniu środków produkcji podróżowała wraz z samymi środkami. Ani Atilano, ani Lacsina nie przedstawiają pracy w języku teorii regeneracyjnego biznesu. Ale oboje robią dokładnie to, co opisuje ta literatura: aktywnie przywracają warunki dla społeczności rolniczych do rozkwitu, a nie tylko do przetrwania.

Odtwórz wideo

Mamy słowa. Pytanie brzmi, czy jesteśmy gotowi używać ich poważnie. Musimy budować badania, politykę i ramy raportowania korporacyjnego wokół naszego filipińskiego języka, zamiast nadal tłumaczyć nasze doświadczenia na czyjś słownik.

Jeśli mamy opowiadać autentyczne filipińskie historie zrównoważoności, kailangan natin magbagong-buhay. – Rappler.com

Patrick Adriel "Patch" H. Aure, PhD, jest dyrektorem założycielem PHINMA-DLSU Center for Business and Society i profesorem nadzwyczajnym w Department of Management and Organization, Ramon V. del Rosario College of Business, De La Salle University. [email protected].