不和谐的后裔

Tidak dinafikan bahawa apa yang timbul susulan krisis ini ialah kelemahan struktur ekonomi kita yang berterusan: pergantungan berat sistem pengangkutan dan kuasa kita terhadap import bahan api, dan ketidakselarasan yang tertanam dalam rangka kerja undang-undang dan kawal selia yang mentadbir industri hiliran tenaga ini. Berulang kali kita telah menyaksikan bagaimana kelemahan ini boleh diterjemahkan kepada dasar yang menjanjikan pelepasan jangka pendek tetapi membawa akibat jangka panjang yang buruk, sebahagiannya tidak disengajakan sudah tentu, ditanggung oleh pengguna kecil yang justru mereka yang ingin dilindungi oleh dasar-dasar ini.

PENGGANTUNGAN PASARAN SPOT
Semasa artikel ini sedang dimuktamadkan, Suruhanjaya Kawal Selia Tenaga (ERC) baru sahaja mengarahkan penggantungan segera operasi pasaran spot elektrik berkuat kuasa 0005H pada 26 Mac, "sebagai pengiktirafan [terhadap] potensi kesan sekatan bekalan bahan api dan kenaikan harga kepada harga tenaga." Penggantungan itu, menurut ERC, "akan terus berkuat kuasa sehingga cadangan daripada [Jabatan Tenaga (DoE)] kepada Suruhanjaya."

Penggantungan itu sendiri menimbulkan beberapa persoalan yang diharapkan akan ditangani oleh ERC semasa rundingan awam yang dijadualkan mengenai draf Resolusi yang menetapkan metodologi harga yang akan mentadbir tempoh penggantungan:

a.) Adakah Perintah Eksekutif No. 110 yang dikeluarkan oleh Presiden yang mengisytiharkan Keadaan Kecemasan Tenaga Nasional memberi kuasa untuk penggantungan operasi pasaran spot? Jika ya, bolehkah penggantungan pasaran berkuat kuasa sebelum pengeluaran peraturan yang mentadbir penggantungan tersebut?

b.) Adakah sudah ada kenaikan harga pasaran spot dalam beberapa hari atau minggu kebelakangan ini yang wajar untuk penggantungan?

c.) Adakah kenaikan harga ini ditentukan berpunca daripada kekurangan bahan api di pihak kemudahan penjanaan berkuasa bahan api fosil? Jika tidak (mengambil kira laporan daripada penjana bahawa mereka masih mempunyai bahan api yang mencukupi) dan kenaikan harga yang direkodkan dianggap tidak munasabah, bukankah sepatutnya ada siasatan terhadap tingkah laku anti-persaingan atau penyalahgunaan kuasa pasaran dan bukannya penggantungan pasaran?

d.) Jika tiada kenaikan harga yang direkodkan lagi atau jika tiada kekurangan bahan api (seperti yang dilaporkan juga oleh DoE dalam laporan berita baru-baru ini), bolehkah operasi pasaran digantung sebagai langkah jangkaan, sebelum sebarang kekurangan atau kenaikan harga direkodkan? Dan jika ya, berapa lama penggantungan jangkaan sedemikian akan berlangsung?

e.) Akhir sekali, mengambil kira bahawa hanya sekitar 20% daripada bekalan kepada pengguna dihargakan berdasarkan pasaran, dengan sekitar 80% dihargakan di bawah kontrak dua hala atau perjanjian bekalan kuasa (PSA) yang diselesaikan di luar pasaran, bagaimanakah penggantungan itu akan mengurangkan kesan kenaikan kos bahan api kepada pengguna, terutamanya jika PSA mempunyai komponen terusan bahan api?

TEKANAN TERBINA DALAM DALAM SISTEM DAN DASAR KITA
Persoalan terakhir ini, pada fikiran saya, adalah yang paling kritikal jika kita benar-benar ingin mencari penyelesaian yang akan memberi pelepasan berkesan kepada pengguna. Tidak ada persoalan mengenai niat mulia di sebalik pengeluaran itu: apa yang saya fikir situasi ini menggambarkan dengan jelas ialah kerumitan dalam tadbir urus yang telah kita lihat sejak beberapa dekad kebelakangan. Setiap kali sistem ekonomi diuji terutamanya oleh tekanan yang datang daripada pasaran global, kita menyaksikan ketegangan dan konflik yang dibawa oleh dasar yang nampaknya mahu memakan kek dan menyimpannya juga.

Di satu pihak, Kerajaan (sepanjang beberapa Pentadbiran) telah mendapat manfaat daripada dasar penyahkawalseliaan (sebagai kembar penswastaan) dalam bentuk pengurangan beban pentadbiran dan kewangan menyediakan barangan dan perkhidmatan awam tertentu, seperti kuasa dan pengangkutan awam. Di pihak yang lain, ia juga perlu berhadapan secara berterusan dengan kos politik kerana telah memindahkan sepenuhnya beban kewangan membayar barangan dan perkhidmatan ini ke atas bahu pengguna. Maka di sinilah kita, hidup dalam jurang yang semakin besar dan mendalam dengan ketegangan antara pasaran bekalan yang dinyahkawal dan segmen perkhidmatan yang dikawal tarif.

PENYAHKAWALSELIAAN DALAM SEKTOR BAHAN API
Pada tahun 1998, Filipina meluluskan Akta Republik No. 8479 atau Akta Penyahkawalseliaan Industri Minyak Hiliran. Ia digubal untuk menangani tekanan ke atas dana awam yang diwujudkan oleh program subsidi melalui Dana Penstabilan Harga Minyak dengan meliberalisasikan industri minyak hiliran, menyediakan insentif untuk pemain baharu masuk dan menyahkawal harga runcit produk petroleum. Ia juga memberi DoE kuasa tambahan untuk merealisasikan dan menguatkuasakan perlindungan untuk mempromosi dan melindungi persaingan yang adil dalam industri kerana undang-undang melarang kartelisasi dan harga pemangsa, antara lain.

Selama bertahun-tahun, kita telah menyaksikan peningkatan dalam bilangan pemain dalam industri. Menurut kajian yang diterbitkan oleh Suruhanjaya Persaingan Filipina (PCC) pada tahun 2021, pemain baharu dalam industri menyumbang 43% daripada jumlah pasaran produk pada tahun 2019, manakala tiga pemain utama memegang 50.6% bahagian pasaran. Kajian mendapati bahawa industri itu "memang telah menjadi kurang tertumpu," mengikut pemeriksaan awal, di kebanyakan kawasan di negara ini. Mengenai harga, bagaimanapun, kajian itu menyatakan bahawa "[p]enyesuaian harga mingguan yang 'disegerakkan'... bertindak sebagai mekanisme penyelarasan untuk menukar harga. Bahagian yang disegerakkan (kebanyakan jika bukan semua pemain memberitahu pada hari Isnin) daripada amalan semasa sepatutnya tidak berbahaya... Sejak industri itu dinyahkawal, syarikat minyak bebas menetapkan harga mereka. Jika mereka telah mengikuti penyesuaian harga di atas, ia bukan kerana kerajaan telah mengenakan ke atas mereka. Adalah munasabah bahawa sebuah firma mungkin tergoda untuk mengambil bahagian pasaran daripada yang lain dengan menetapkan harga di bawah harga yang terhasil daripada formula atau mekanisme penyesuaian. Namun begitu, ia mungkin masih tidak berbuat demikian kerana takut mencetuskan tindak balas daripada pesaing dan memulakan perang harga. Memandangkan firma boleh meramalkan penyesuaian harga (biasa) mengikut formula, ia mungkin menggoda firma untuk mengikut harga itu, dan bukannya mengambil risiko perang harga."

Selain daripada isu penetapan harga yang dikenal pasti dalam kajian PCC 2021, amalan penetapan harga biasa yang masih berleluasa di kalangan pemain industri minyak hari ini juga menunjukkan bahawa persaingan di kalangan pemain runcit mungkin tidak menyelesaikan isu asas kekurangan atau sumber produk yang terhad di peringkat global. Walaupun mungkin terdapat peningkatan bilangan pemain yang menjual di dalam negara, jika mereka mendapatkan bekalan daripada sumber yang sama, terdapat kemungkinan tinggi mereka akan menjual pada harga yang sama atau serupa.

Lebih penting lagi, apa yang gagal ditangani oleh dasar penyahkawalseliaan ialah fakta bahawa tarif atau tambang dalam sektor pengangkutan awam — untuk pemandu jeepney, pemandu teksi, pemandu bas atau operator — kekal dikawal. Kelulusan kerajaan untuk sebarang penyesuaian tarif diperlukan dan hanya boleh dikeluarkan selepas menjalankan notis dan pendengaran, dalam pelaksanaan fungsi penetapan kadar agensi kawal selia. Oleh itu, setiap kali terdapat kenaikan harga pam untuk produk petroleum, sektor awam dijangka menanggung kos kenaikan tersebut, di bawah teori bahawa ia juga boleh menyimpan keuntungan sekiranya ada pengurangan harga, sehingga tarif atau kadar penumpang diselaraskan sewajarnya. Apabila beban ini menjadi terlalu berat untuk ditanggung dan sentimen awam menjadi lebih teruk, Kerajaan kembali ke tempat asalnya, iaitu menyediakan subsidi, sedangkan ini sebenarnya adalah amalan yang telah terbukti tidak mampan dan mendorong penggunaan penyahkawalseliaan pada mulanya.

PENYAHKAWALSELIAAN DALAM SEKTOR KUASA
Hampir 25 tahun yang lalu, Kongres meluluskan Akta Republik No. 9136 atau EPIRA (Akta Pembaharuan Industri Kuasa Elektrik), mengamalkan dasar penswastaan dalam industri kuasa dan penyahkawalseliaan sektor penjanaan dan bekalan. Walaupun terdapat kurang daripada 50 syarikat penjanaan sebelum EPIRA, kebanyakannya dikontrak sebagai pengeluar kuasa bebas (IPP) yang menjual terus kepada Perbadanan Kuasa Nasional, jumlah ini telah meningkat lebih daripada dua kali ganda dalam tempoh 20 tahun yang lalu dan telah meningkat dengan ketara dengan bilangan pemain baharu dalam ruang tenaga boleh diperbaharui (RE). Berdasarkan rekod ERC, bagaimanapun, setakat 2025, hanya terdapat lima pemain dominan yang mengawal, secara kumulatif, sekitar 65% daripada sektor penjanaan.

Walaupun terdapat penggunaan Persaingan Runcit dan Akses Terbuka (RCOA) dan pelesenan lebih daripada 20 pembekal elektrik runcit (RES) di seluruh negara, lebih daripada 70% permintaan kekal "tawanan," iaitu dibekalkan oleh utiliti pengedaran masing-masing (DU) dan terutamanya daripada PSA dua hala dengan harga yang diluluskan oleh ERC. Dengan bermulanya peningkatan penggunaan RE, terutamanya daripada pemasangan solar bumbung rumah atau komersial/perindustrian (C&I), dan kontrak langsung melalui RES melalui RCOA dan Program Agregasi Runcit atau Program Pilihan Tenaga Hijau, lebih ramai pengguna dijangka berhijrah daripada pasaran tawanan kepada pasaran yang boleh dipertandingkan, dengan itu dibebaskan, boleh dikatakan, daripada peraturan.

Sehingga ketika itu, bagaimanapun, kita sampai ke titik perubahan penghijrahan sedemikian kepada kebolehpertandingkan, pengguna dan syarikat penjanaan juga terperangkap dalam alam ketidakselarasan yang sama yang berlaku dalam sektor pengangkutan. Dalam sektor kuasa, bagaimanapun, dinamiknya boleh berbeza sedikit memandangkan sifat jangka panjang PSA dan peruntukan terusan harga bahan api bagi kontrak berkuasa arang batu, diesel, dan gas asli yang melindungi DU dan penjana daripada risiko harga. Walaupun tekanan kewangan kenaikan harga bahan api dalam sektor pengangkutan awam ditanggung oleh pemandu jeepney, pemandu teksi, dan operator bas, tekanan sedemikian dalam sektor kuasa ditanggung secara langsung oleh pengguna (termasuk pemandu jeepney, pemandu teksi, dan operator bas yang sama).

Monalisa C. Dimalanta ialah rakan kanan di Puyat Jacinto & Santos Law (PJS Law). Beliau adalah pengerusi dan Ketua Pegawai Eksekutif Suruhanjaya Kawal Selia Tenaga dari 2022 hingga 2025, dan pengerusi Lembaga Tenaga Boleh Diperbaharui Nasional dari 2019 hingga 2021.